Jak bronić się przed oskarżeniem o udział w zorganizowanej grupie przestępczej?

Walka ze zorganizowaną przestępczością nie może stanowić usprawiedliwienia do ignorowania lub nadinterpretacji przepisów bądź nielogicznej oceny dowodów.

Udział w zorganizowanej grupie przestępczej jest specyficznym przestępstwem, ponieważ do pociągnięcia odpowiedzialności karnej za ten czyn przepisy nie wymagają, by uczestnik tej grupy faktycznie popełnił jakieś przestępstwo w ramach tej grupy. Czyli jeśli zorganizowana grupa przestępcza zajmuje się np. wyłudzaniem VAT-u, to jeśli nawet nie wystawiłeś żadnej fikcyjnej faktury, ale jesteś uczestnikiem takiej grupy, to możesz być pociągnięty do odpowiedzialności karnej za czyn z art. 258 § 1 Kodeksu karnego (udział w zorganizowanej grupie przestępczej).

Zanim przejdę do odpowiedzi na pytanie – jak bronić się przed fałszywym oskarżeniem o udział w zorganizowanej grupie przestępczej – pozwól, że najpierw wkleję tutaj przepis z Kodeksu karnego, który dotyczy takiej grupy, a następnie odpowiem inne pytanie – czym jest zorganizowana grupa przestępcza.

Z Kodeksu dowiemy się tylko, że :

Art. 258 § 1. Kto bierze udział w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa lub przestępstwa skarbowego,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§  2. Jeżeli grupa albo związek określone w § 1 mają charakter zbrojny albo mają na celu popełnienie przestępstwa o charakterze terrorystycznym,
sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§  3. Kto grupę albo związek określone w § 1, w tym mające charakter zbrojny, zakłada lub taką grupą albo związkiem kieruje,
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 15.
§  4. Kto grupę albo związek mające na celu popełnienie przestępstwa o charakterze terrorystycznym zakłada lub taką grupą lub związkiem kieruje,
podlega karze pozbawienia wolności od lat 3 do 20.

Czym jest zorganizowana grupa przestępcza?

Kodeks karny nie zawiera definicji takiej grupy (potocznie: mafia). W istocie wszystko co wiemy na temat przestępstwa z art. 258 k.k. zostało opracowane przez teoretyków (naukowczynie i naukowców) i praktykę (orzeczenia sądowe). Jest możliwe pociągnięcie do odpowiedzialności karnej za udział w zorganizowanej grupie przestępczej, jeśli w procesie karnym zostanie udowodnione, że istniały:

• wspólne akcje przestępcze, ich planowanie,
• odbywanie spotkań, uzgadnianie struktury grupy,
• wyszukiwanie kryjówek,
• posługiwanie się pseudonimami,
• zdobywanie zaopatrzenia niezbędnego grupie do realizacji założonych celów,
• podejmowanie czynności mających uniemożliwić wykrycie rzekomych sprawców,
• powiązania pomiędzy członkami grupy, wzajemna pomoc, ochrona,
• jednoczący cel zdobywania środków na utrzymanie,
• wyznawanie wspólnych wartości,
• świadomość istnienia grupy, podstawowych informacji o jej składzie osobowym i sposobie działania,
• akceptacja udziału w grupie przestępczej i zamiar działania w grupie,
• akceptacja celów grupy.

Nie muszą być spełnione wszystkie wymienione cechy, by mówić o przestępstwie udziału w grupie przestępczej, ale w procesie karnym powinna być udowodniona przez prokuratora przynajmniej część tych cech.

Jak bronić się przed oskarżeniem o udział w zorganizowanej grupie przestępczej?

Niestety przez to, że Kodeks karny nie zawiera definicji udziału w zorganizowanej grupie przestępczej, nieraz widziałam, że dochodzi do nadużywania stawiania zarzutu przestępstwa z art. 258 k.k. i nieuprawnionych domniemań. I widziałam przypadki, gdy z treści postawionego zarzutu nie wynikały żadne konkrety.

W procesach karnych o udział w zorganizowanej grupie przestępczej trzeba zwrócić uwagę na kilka kwestii, m.in.:

1. Czy postawiony zarzut ma jakiekolwiek uzasadnienie i czy jest konkretny?
2. Czy organy ścigania dopuszczają się domniemań i uproszczeń?
3. Czy głównym dowodem oskarżenia są pomówienia świadka koronnego, małego świadka koronnego lub nagrania rozmów telefonicznych?

Jak może wyglądać bezzasadnie postawiony zarzut udziału w zorganizowanej grupie przestępczej?

W toku procesu karnego prokuratura:

• nie udowodniła, że zachodziły kontakty, znajomości lub powiązania pomiędzy Tobą a pozostałymi członkami grupy (brak znajomości z pozostałymi członkami grupy),
• stwierdziła, że miałeś wykonywać zlecona zadania, akceptować cele, dla których grupa została zorganizowana bez żadnych konkretów – czyli – prokurator używa nieokreślonych, niejasnych i nieprecyzyjnych określeń, które w żaden sposób nie zostały uzasadnione w akcie oskarżenia,
• nie wykazała Twojego powiązania organizacyjno-hierarchicznego z grupą.

Jak mogą wyglądać domniemania i uproszczenia organów ścigania w sprawach o udział w zorganizowanej grupie przestępczej?

Nawet jeśli faktycznie doszło do współdziałania kilku lub kilkunasto osób w popełnianiu czynów zabronionych, nie oznacza to automatycznie, że możliwe jest przypisanie odpowiedzialności za udział w zorganizowanej grupie przestępczej. Jeśli mamy do czynienia ze „zwykłym” współdziałaniem (działanie wspólnie i w porozumieniu), to wtedy zasadne jest wyłącznie postawienie zarzutu współdziałania w popełnianiu jakiegoś czynu, np. oszustwa podatkowego. Nie powinno się wtedy dodatkowo stawiać zarzutu udziału w zorganizowanej grupie przestępczej (art. 258 § 1 k.k.), ponieważ organizowana grupa przestępcza to coś znacznie więcej niż współsprawstwo.

Zorganizowaną grupą przestępczą NIE jest także środowisko ludzi zajmujących się tą samą działalnością przestępczą, jeśli nie utrzymują ze sobą kontaktów organizacyjnych i nie łączy ich żadna struktura.

Kolejnym nieuprawnionym domniemaniem organów ścigania często jest stwierdzenie, że sprawca mógł i powinien domyślać się, że bierze udział w zorganizowanej grupie przestępczej. Przestępstwo z art. 258 k.k. można popełnić tylko umyślnie, czyli muszą istnieć dowody na to, że ktoś miał świadomość, że grupa istniała, że brał w niej udział, itd. Sama możliwość/powinność domyślania się NIE może prowadzić do skazania za udział w grupie przestępczej, ponieważ taka możliwość/powinność są cechami nieumyślności. NIE ma w polskim prawie przestępstwa nieumyślnego brania udziału w grupie przestępczej.

Jak się zatem bronić przed oskarżeniem o udział w zorganizowanej grupie przestępczej?

Zwracać uwagę na kwestie, które opisałam powyżej.
Można też skorzystać z pomocy adwokatki od karnego. Tym bardziej, że w sprawach przestępczości zorganizowanej sądy bardzo często stosują tymczasowe aresztowanie. W poprzednim wpisie przeczytasz m.in. na temat warunków stosowania aresztu tymczasowego [KLIK]. Wówczas sądy powołują się zawsze na obawę matactwa, o której z kolei przeczytasz w moim innym tekście [KLIK].

---

adw. dr Joanna Machlańska

Potrzebujesz wsparcia prawnego? Skontaktuj się ze mną:

kancelaria@adwokatmachlanska.pl 

www.adwokatmachlanska.pl

---

Niniejszy blog zawiera jedynie treści o charakterze ogólnym. Wpisy umieszczone na tym blogu nie stanowią porady prawnej, opinii prawnej lub wiążącej wykładni prawa i nie mogą być podstawą do podejmowania decyzji w konkretnych sytuacjach. Joanna Machlańska prowadząca działalność gospodarczą pod firmą Kancelaria Adwokacka adwokat Joanna Machlańska z siedzibą w Krakowie nie odpowiada za treść niniejszego bloga w zakresie, w jakim inne osoby mogłyby doznać jakiejkolwiek szkody w związku z podjęciem jakichkolwiek działań lub zaniechaniem podjęcia jakichkolwiek działań. Wpisy umieszczone na blogu zostały oparte o przepisy obowiązujące w chwili opublikowania wpisów. Jeśli czytasz je później, to miej na uwadze, że wpisy te mogą być już nieaktualne.

Wszystkie wpisy na blogu piszę osobiście – nie korzystam z pomocy sztucznej inteligencji – bo po prostu lubię pisać i lubię prawo karne.

---

Photo by Markus Spiske on Unsplash