proces karny

Nowe zasady blokady rachunku bankowego

12 stycznia 2022 r. weszły w życie przepisy, które zmieniają w pewnej części wcześniej omawiane przeze mnie w 3 wpisach na blogu zasady blokady rachunku bankowego w związku z podejrzeniem, że środki pieniężne zgromadzone na koncie bankowym mogą mieć związek z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu albo pochodzą z innego przestępstwa. Wcześniejsze wpisy znajdziesz tutaj:

  1. Blokada pieniędzy na koncie – jak się bronić?
  2. Blokada rachunku bankowego – praktyczny przewodnik
  3. Przełomowa uchwała Sądu Najwyższego dotycząca blokady rachunku bankowego

Jak wyglądały dotychczasowe zasady blokady rachunku bankowego (do 11 stycznia 2022 r.)?

Dotychczas (do 11 stycznia 2022 r.) schemat blokady rachunku bankowego lub wstrzymania transakcji wyglądał tak:

Faza I – blokada rachunku bankowego lub wstrzymywanie transakcji na maksymalnie 96 godz.

Faza II – prokurator wydaje postanowienie o blokadzie rachunku bankowego lub wstrzymaniu transakcji na maksymalnie 6 miesięcy.

Faza III – prokurator wydaje postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym lub w przedmiocie dowodów rzeczowych w odniesieniu do środków pieniężnych, w stosunku do których wcześniej stosował blokadę lub wstrzymanie transakcji.

Szerzej o tych etapach blokady rachunku przeczytasz tutaj [CZYTAJ WPIS].

Jak wyglądają nowe zasady blokady rachunku bankowego (od 12 stycznia 2022 r.)?

Począwszy od 12 stycznia 2022 r., istnieje możliwość skorzystania przez prokuratora z nowego etapu, który wydłuża możliwość stosowania blokady rachunku bankowego lub wstrzymania transakcji. Można go umiejscowić pomiędzy wyżej opisaną drugą i trzecią fazą. W związku z nowelizacją ustawy z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (ustawa o AML) prokurator będzie mógł – po upływie 6-miesięcznego okresu blokady rachunku bankowego lub wstrzymania transakcji – przedłużyć blokadę rachunku bankowego lub wstrzymanie transakcji o kolejne 6 miesięcy. Oznacza to, że od 12 stycznia 2022 r. fazy blokady rachunku bankowego lub wstrzymania transakcji  w związku z podejrzeniem, że środki pieniężne zgromadzone na koncie bankowym mogą mieć związek z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu albo pochodzą z innego przestępstwa wyglądają następująco:

Faza I – blokada rachunku bankowego lub wstrzymywanie transakcji na maksymalnie 96 godz.

Faza II – prokurator wydaje postanowienie o blokadzie rachunku bankowego lub wstrzymaniu transakcji na maksymalnie 6 miesięcy.

Faza III – prokurator może wydać postanowienie o przedłużeniu blokady rachunku bankowego lub wstrzymaniu transakcji na maksymalnie 6 miesięcy (NOWOŚĆ OD 12 STYCZNIA 2022 R.).

Faza IV – prokurator wydaje postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym lub w przedmiocie dowodów rzeczowych w odniesieniu do środków pieniężnych, w stosunku do których wcześniej stosował blokadę lub wstrzymanie transakcji.

Nowelizacja przepisów ustawy o AML oznacza, że od 12 stycznia 2022 r. blokada rachunku bankowego lub wstrzymanie transakcji przez prokuratora będzie mogła wynosić łącznie maksymalnie 12 miesięcy. Na nowe postanowienie prokuratora o przedłużeniu blokady rachunku bankowego lub wstrzymaniu transakcji o kolejne 6 miesięcy również będzie przysługiwać zażalenie do sądu właściwego do rozpoznania sprawy (tak samo, jak na pierwsze postanowienie o blokadzie i na postanowienie prokuratora wydawane w fazie IV – o zabezpieczeniu majątkowym lub w przedmiocie dowodów rzeczowych).

Ale to nie koniec zmian. 

Nowa regulacja dotycząca środków na rachunku

12 stycznia 2022 r. został ponadto dodany nowy przepis do Kodeksu postępowania karnego, który brzmi następująco:

Art.  236b.

§  1. Rzeczą lub przedmiotem w rozumieniu przepisów niniejszego rozdziału są również środki na rachunku.

§  2.  Postanowienie w przedmiocie dowodów rzeczowych może dotyczyć środków na rachunku, jeżeli zostały zatrzymane jako dowód w sprawie.

Dodanie tego przepisu stanowi prawdopodobnie reakcję na uchwałę Sądu Najwyższego z 13 października 2021 r., który orzekł, że środki pieniężne na rachunku bankowym NIE stanowią rzeczy, a zatem nie mogą zostać objęte postanowieniem prokuratora w przedmiocie dowodów rzeczowych, które było wydawane po 6-miesięcznej blokadzie rachunku bankowego lub wstrzymania transakcji. Szerzej na temat tej uchwały przeczytasz w moim wpisie na blogu [CZYTAJ].

Wprowadzenie definicji „rzeczy” i „przedmiotu” w nowym przepisie art. 236b § 1 Kodeksu postępowania karnego ma (prawdopodobnie w zamyśle ustawodawcy) spowodować, że wspomniana uchwała Sądu Najwyższego ma być już nieaktualna. Niejasna jest jednak treść nowego przepisu art. 236b § 2 Kodeksu postępowania karnego, który zawiera warunek do wydania postanowienia w przedmiocie dowodów rzeczowych w odniesieniu do środków na rachunku w postaci tego, by były one zatrzymane jako dowód w sprawie. Z praktyki zaś wynika, że w sprawach o blokadę rachunku bankowego nie dochodzi do zatrzymania jako dowód środków pieniężnych na koncie bankowym. Blokada rachunku bankowego lub wstrzymanie transakcji nie ma charakteru „fizycznego” i nie polega na tym, że bank wypłaca pieniądze z konta, by przekazać je prokuratorowi (w tym wypadku akurat nie budzi wątpliwości, że wypłacone pieniądze z konta stanowią rzecz, ponieważ istnieją jako rzecz fizyczna, którą można dotknąć). W związku z tym nie wiem w jaki sposób miałoby dochodzić do zatrzymania środków na rachunku jako dowód w sprawie w myśl nowego art. 236b § 2 Kodeksu postępowania karnego. Wprowadzone 12 stycznia 2022 r. nowe przepisy w tym zakresie budzą zastrzeżenia.

Omawiane zmiany weszły w życie na podstawie ustawy z 17 grudnia 2021 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z powołaniem Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości. 

Jeśli chcesz poczytać więcej na temat przestępstwa prania pieniędzy, to tutaj znajdziesz link do mojego wpisu na ten temat [CZYTAJ]. Wcześniej na blogu pisałam też na czym polega zabezpieczenie majątkowe w procesie karnym – czyli postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym, które może wydać prokurator w ostatniej fazie blokady rachunku bankowego [CZYTAJ].


Photo by Nik Shuliahin on Unsplash


adw. dr Joanna Machlańska

Potrzebujesz wsparcia prawnego? Skontaktuj się ze mną:

kancelaria@adwokatmachlanska.pl +48 509 022 374

www.adwokatmachlanska.pl